www.prawnik-online.eu   »   Porady   »   Prawo pracy   »   Emerytury / OFE   »   Podstawowe założenia nowego systemu emerytalnego.

redakcja 01 lutego 2011 Podstawowe założenia nowego systemu emerytalnego.

Filarowa konstrukcja.

Wpłacamy określoną procentowo składkę z naszego wynagrodzenia, a w zamian za to otrzymamy świadczenie bazowe po ukończeniu określonego w ustawie wieku. Zatem im mniejsza składka, tym mniejsze świadczenie w przyszłości. Przyjmuje się również określony pułap wynagrodzeń w skali roku, jako wielokrotność średnich zarobków w kraju. Powyżej tej kwoty składki na ubezpieczenia społeczne, nie są odprowadzane. Czyli takie osoby otrzymają emeryturę w maksymalnej wysokości. Dlatego aby poprawić wysokość świadczeń, stworzono możliwość „doubezpieczenia się”, poprzez wykup polisy ubezpieczeniowej lub przystąpienie do III filaru.

Koncepcja zapewnienia świadczeń z wielu źródeł zwana „filarową” zawarta  była już w tzw. planie Beveridge`a. Powstał on z potrzeby zróżnicowania i uzupełnienia dochodów. W celu uzupełnienia minimalnego świadczenia bazowego przewidywano tam powstanie dodatkowego świadczenia o charakterze ubezpieczeniowym. Jego wysokość została uzależniona od stażu pracy i uzyskanych wcześniej wynagrodzeń. Warto zwrócić uwagę, iż I filar stanowiły jednolite kwotowo i niskie renty państwowe, na dodatek niezwiązane z pracą.[1] Ubezpieczenie społeczne było najważniejszym źródłem dochodu, ale nie mogło pozostać jedyne. Należało korzystać z dodatkowych rozwiązań.

Filarowa konstrukcja systemu emerytalnego był przyjęta również w systemie Bismarckowskich ubezpieczeń (np. Niemcy, Francja, Szwajcaria). Tu I filar opierał się repartycji świadczeń, uzależniony od wysokości składek. II filar to ubezpieczenia zakładowe, organizowane przez pracodawców, działające na zasadach kapitałowych.

Natomiast trzeci filar zarówno w modelu bismarckowskim, jak i w modelu brytyjskim ma charakter dobrowolny. Jest wynikiem indywidualnej zapobiegliwości. Obejmuje różne formy gromadzenia środków z przeznaczeniem na przyszłą emeryturę.

Reforma emerytalna wprowadzona w Polsce również wprowadziła system oparty na trzech filarach, wzorując się na doświadczeniach zagranicznych.

Zalecany przez Bank Światowy system wzorowany jest na rozwiązaniach anglosaskich. Bank Światowy w 1994 r. wydał specjalny raport, którego tytuł jest trudny do przetłumaczenia. Dlatego też, gdy jest on u nas przywoływany mówi się o nim w skrócie „raport” lub przytacza jego angielskie brzmienie. Ustalono w nim, iż można uniknąć kryzysu stosując system przymusowej kapitalizacji oszczędności. W związku z tym należy wprowadzić trójfilarowy system emerytalnym. Powodem kryzysu jest zwiększenie populacji ludności w wieku poprodukcyjnym (pobierających emerytury), w stosunku do ludności aktualnie opłacającej składkę, czyli czynnej zawodowo. W związku, z czym systemy oparte wyłącznie na finansowaniu w drodze repartycji napotykają niezwyciężone trudności.[2]

Raport ten przeciwstawia się finansowaniu systemów sposobem repartycyjnym, a zaleca stosowanie kapitalizacji obowiązkowych oszczędności, które będą zarządzane jedynie przez prywatne instytucje. Wzrost gospodarczy jest celem nadrzędnym, który można osiągnąć jedynie poprzez długoterminowe pozyskiwanie kapitału. Bank Światowy w swoim raporcie „(…) zwalcza tzw. sześć mitów, a mianowicie, że: 1) ludzie starzy są biedni, a rządy powinny zmniejszyć stopień ubóstwa, 2) systemy zabezpieczenie społecznego dokonują redystrybucji dochodu na rzecz ludzi starych, którzy są biedni, 3) systemy te zabezpieczają emerytów przez określenie świadczeń w przyszłości, 4) jedynie państwo jest w stanie zabezpieczyć emerytów przed ryzykami inflacji i innymi rodzajami ryzyk, 5) ludzie są nieprzezorni, a państwo przezorne, 6) działanie państwa jest niezbędne dla zapewnienia przyszłości następnym pokoleniom.”[3]

Kryterium podziału na poszczególne części składowe (filary) opiera się na sposobie finansowania. I filar finansowany na zasadzie repartycyjnej, pozostałe dwa kapitałowo. Emerytura w nowym systemie składa się z dwóch lub trzech części wypłaconej przez różne podmioty, które składkę gromadzą na odmiennych zasadach. Ewentualnie dodatkowym źródłem mogą być środki zgromadzone w ramach III filaru.[4] Mamy, zatem w Polsce do czynienia z systemem mieszanym, repartycyjno – kapitałowym. Mówi się również, że jest to system trójfilarowy. Jednak ma on charakter niejednorodny. Gdyż tylko dwa pierwsze filary mają charakter bazowy, trzeci to filar uzupełniający.

Słusznie zauważyła U. Kalina- Prasznic ,że bezzasadne jest używanie pojęcia „trójfilarowy system ubezpieczenia społecznego”. Bowiem tylko I filar jest gwarantem zabezpieczenia społecznego przez ZUS. Natomiast w przypadku pozostałych dwóch filarów nie ma gwarancji świadczeń, co wiąże się z ogromnym ryzykiem uczestnictwa.[5]

Tabela 1. Konstrukcja polskiego systemu emerytalnego

 

I Filar

II Filar

III Filar

Charakter

Podstawowy

podstawowy

dodatkowy

Zarządzanie

państwo

prywatny

prywatny

Metoda finansowania

repartycyjny

kapitałowy

kapitałowy

Świadczenie

emerytura podstawowa

emerytura podstawowa

emerytura dodatkowa

Źródło finansowania

składka ubezpieczonego i pracodawcy

składka ubezpieczonego

składka pracodawcy, ewentualnie dodatkowo składka ubezpieczonego

Wymiar świadczenia

system zdefiniowanej składki

system zdefiniowanej składki

kwota jednorazowa lub raty miesięczne

Uczestnictwo

obowiązkowy

obowiązkowy

dobrowolny

Źródło: I. Jędrasik-Jankowska, Ubezpieczenie emerytalne. Trzy filary, Warszawa 2001, str. 21

Zatem w nowym modelu trójfilarowym wyróżniamy:

  • · I filar - obowiązkowy, powszechny, repartycyjny, administrowany przez państwo, stanowiący część podstawową (bazową), obejmujący z zasady ogół osób czynnych zawodowo.
  • · II filar – obowiązkowy, powszechny, kapitałowy, zarządzany przez prywatne instytucje, którymi są Otwarte Fundusze Emerytalne. Część składki jest gromadzona i inwestowana.
  • · III filar – dodatkowy, dobrowolny, kapitałowy, zarządzany przez prywatne podmioty, może przyjmować różne formy oszczędzania. Ma charakter uzupełniający.

Kryterium daty urodzenia.

Zmiany w prawie do emerytury nie mogły jednak objąć wszystkich. Nowy system, jaki wprowadzono 1 stycznia 1999r. musiał w odpowiedni sposób rozwiązać problem funkcjonowania świadczeń emerytalnych w rożnych grupach wiekowych i różnym okresie, zarówno w starym jak i nowym systemie emerytalnym. System został wprowadzony stopniowo.

Data urodzenia to jedyne kryterium podziału ubezpieczonych. To według tej daty podzielono ubezpieczonych na tych, którzy zostaną objęci nowym systemem i na osoby, których emerytura zostanie wypłacona na dotychczasowych zasadach sprzed reformy.[6]

Prawo do emerytury w tzw. systemie zdefiniowanego świadczenia zostało zachowane dla osób urodzonych przed 1 stycznia 1949r. i ubezpieczonych, którzy już nabyli prawo do świadczeń. Zmiany, które weszły w dniu wejścia w życie reformy wymagały objęcia wyłącznie osób, które miał już ukończone 50 lat. Powodem było przypuszczenie, że nowe zasady mogłyby spowodować znaczne obniżenie ich świadczenia emerytalnego. [7]

Osoby te nabędą prawo do emerytury po ukończeniu wieku emerytalnego (podstawowego lub obniżonego) oraz po udowodnieniu okresu składkowego i nieskładkowego wynoszącego, co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn.

Powszechnie obowiązujący wiek wynosi dla kobiet 60 lat, dla mężczyzn 65. Wiek emerytalny został zróżnicowany ze względu na płeć ubezpieczonego i dla kobiet jest o 5 lat niższy niż dla mężczyzn.

Dodatkowo może obowiązywać wiek tzw. niższy (z reguły o 5 lat). Ustalony jest ze względu na określone warunki, czy charakter pracy. Obniżenie wieku emerytalnego pewnym grupom zawodowym jest uzasadnione tym, że są one narażone na występowanie w ich środowisku pracy czynników szkodliwych (najczęściej szkodliwych dla zdrowia). Te negatywne czynniki prowadzą do szybszej utraty sił, zdolności psychofizycznych i tym samym powodują szybsze zrealizowanie ryzyka emerytalnego. Ustawodawca tworząc instytucję przewidzianą w art. 32 ustawy z 1998r. o emeryturach i rentach z FUS oparł się na założeniu, że (…) praca wykonywana w szczególnych warunkach stale i na pełnym wymiarze czasu obowiązującym na danym stanowisku pracy przyczynia się szybszego obniżenia wydolności organizmu, stąd też osoba wykonująca taką pracę ma prawo do emerytury wcześniej niż inni ubezpieczeni.”[8]

Bierze się również pod uwagę inne okoliczności, np. inwalidztwo wojenne lub wojskowe. U nas stosujemy tylko to pierwsze kryterium, czyli szczególne warunki i charakter pracy.[9] Za prace w szczególnych warunkach można uznać: zatrudnienie na określonych stanowiskach w górnictwie, energetyce, hutnictwie, prace przy produkcji ołowiu, cynku, miedzi, w budownictwie, transporcie i inne wymienione w załączniku do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.[10]

Drugim warunkiem uprawniającym do nabycia emerytury w starym systemie jest odpowiedni okres pozostawania w ubezpieczeniu składkowym lub nieskładkowym, inaczej nazywanym stażem ubezpieczeniowym. Nabycie emerytury następuje z mocy prawa zgodnie z art. 27 ustawy o emeryturach i rentach z FUS ubezpieczonym, którzy urodzili się przed 1 stycznia 1949r. i osiągnęli ustawowy wiek emerytalny (60/65 lat) oraz legitymują się okresami składkowymi i nieskładkowymi wynoszący, co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn. Emerytura przysługuje także przy okazaniu się niższym – o 5 lat- stażem ubezpieczeniowym tj. 15 lat (kobiety) i 20 lat (mężczyźni), przy zachowaniu powszechnego wieku emerytalnego. Z tym, że w takie sytuacji wypłacana jest jedynie emerytura w faktycznej wysokości i nie jest możliwe podwyższenie jej do wysokości emerytury minimalnej.[11]

Taka sama długość stażu emerytalnego jest wymagana zarówno przy określeniu emerytury w wieku podstawowym jak i obniżonym. Z tym, że przy niższym wieku wymagany jest dodatkowo w tym ogólnym stażu okres pracy uznawany za prace w szczególnych warunkach i charakterze.

Ustawa o e.r. FUS nie mówi dokładnie, o jaki staż chodzi, posługuje się jedynie terminem „wiek niższy”. Długość tego stażu została natomiast określona w rozporządzeniu Rady Ministrów z 7 lutego 1983 roku i z reguły wynosi 15 lat wykonywania danej pracy.[12] Katalog okresów składkowych i nieskładkowych jest zamknięty i został enumeratywnie wyliczony w ustawie o e.r. FUS w art. 6 ( okresy składkowe) i art. 7 (okresy nieskładkowe).

Osoby urodzone po 31 grudnia 1948 r. a przed 1 stycznia 1969 r., zostały potraktowane w sposób szczególny. Ubezpieczeni w tym wieku musieli podjąć ważną decyzję. Pozostawiono im prawo jednokrotnego wyboru, czy:

-  ulokować całość składki w pierwszym filarze nowego systemu,

- podzielić składkę pomiędzy pierwszy filar i jeden z otwartych funduszy emerytalnych drugiego filaru. Wyboru musiały jednak dokonać do końca 1999r. Jeśli w tym terminie nie dokonały wyboru otwartego funduszu emerytalnego, pozostały w dotychczasowym systemie emerytalnym, obsługiwanym przez ZUS, do którego w całości trafia składka na ubezpieczenie emerytalne.

Prawo do emerytury na „starych” warunkach przysługuje, zatem ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. a przed dniem 1 stycznia, 1969 r., jeżeli spełniają łącznie następujące warunki:

1) nie przystąpili do otwartego funduszu emerytalnego albo złożyli wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa [13],

2)  warunki do uzyskania emerytury określone w przepisach spełnili do dnia 31 grudnia 2008 r.[14]

Ustawowy obowiązek przystąpienia do zreformowanego systemu emerytalnego miały i mają osoby urodzone po 1968 roku (od 01.01.1969).[15] Zostały one zobowiązane do wyboru jednego z konkurujących na rynku funduszy. Miały na to czas do końca września 1999r.[16], jeśli samodzielnie nie podjęły decyzji o wyborze, zostały przydzielone w drodze losowania do jednego z funduszy.

Pomimo, iż oświadczenie woli o przystąpienie do otwartego funduszu emerytalnego ma charakter dobrowolny, jest ono nieodwołalne dla osób urodzonych po dniu 31 grudnia 1968 r.[17] Jednak ustawodawca by zabezpieczyć interesy osób urodzonych w latach 1949-1968 dopuścił możliwość uchylenia się od skutków oświadczenia o przystąpieniu do funduszu, jeśli złożyła je osoba, która mogłaby nabyć prawo do wcześniejszej emerytury w niższym wieku emerytalnym lub do wcześniejszej emerytury, ale nie została poinformowana, że nie powinna w ogóle przystępować do OFE.[18]

Umowa OFE staje się nieważna, gdy środki zgromadzone na rachunku w funduszu emerytalnym zostaną przekazane za pośrednictwem ZUS, na dochody budżetu państwa na wniosek członka funduszu. Jest to procedura umożliwiająca anulowanie umowy OFE w stosunku do osób, które w wyniku zawarcia umowy o przystąpieniu do funduszy utraciły prawo do emerytury w wieku niższym.[19]

Możliwe jest również uchylenie się od złożonego pod wpływem błędu oświadczenia o przystąpieniu do otwartego funduszu emerytalnego w sytuacji, gdy przedstawiciel funduszu nie dochował należytej staranności przy przedstawieniu oferty funduszu i przy zawarciu samej umowy.[20]


[1] I. Jędrasik-Jankowska, Ubezpieczenia Społeczne, tom 2 Ubezpieczenia rentowe, Ubezpieczenia emerytalne, Warszawa 2003, str. 87
[2] W. Muszalski, System emerytalny w koncepcji Banku Światowego, PiZS 1999, nr 7-8, str. 12
[3] W. Muszalski, Ubezpieczenia społeczne, Warszawa , 2004, str. 117
[4] M. Szczepański,  Dylematy… op. cit., str. 19-20
[5] U. Kalina- Prasznic, Uwagi o reformowaniu systemu emerytalnego, PiZS 1997, nr 9, str. 3
[6] I. Jędrasik-Jankowska, Emerytura i inne świadczenia związane z wiekiem, Warszawa 2007, str. 14
[7] I. Jędrasik-Jankowska, Emerytura… op. cit., str.14

[8] Sygn. akt I UK 4/09, Wyrok z dnia 5 maja 2009, Sąd Najwyższy
[9] I. Jędrasik-Jankowska, Ubezpieczenia emerytalne. Trzy filary, Warszawa 2001, str. 127, 130
[10] DZ.U. 83.8.43 z późn. zm.
[11] USTAWA z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, (tekst jednolity- DZ.U. 2009.153.1227), art. 54
[12] I. Jędrasik-Jankowska, Emerytura …, op. cit., str.19
[13] Szczegółowo określa: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ
z dnia 2 kwietnia 2009 r. w sprawie zwrotu na dochody budżetu państwa środków zgromadzonych na rachunkach członków otwartych funduszy emerytalnych (Dz.U.09.61.501)
[14] USTAWA o e.r. z FUS, art. 46. ust.1
[15] I. Jędrasik-Jankowska, Ubezpieczenia Społeczne, tom 2…op. cit., str. 92-93
[16] Ustawa o s.u.s., art. 111 ust. 2
[17] Ustawa o s.u.s., art. 111 ust. 5
[18] I. Jędrasik-Jankowska, Emerytura… op. cit.,  str.114
[19] Komentarz do art. 46 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U.09.153.1227), [w:] K. Antonów, M. Bartnicki, B. Suchacki, Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Komentarz, ABC, 2009, wyd. III. Stan prawny: 2009.09.30
[20] Sygn. akt  III AUa 997/08, Wyrok z dnia 9 grudnia 2008 r.

OCEŃ ARTYKUŁ: 
     |      UDOSTĘPNIJ:  
DOWIEDZ SIĘ WIĘCEJ NA TEMAT: OFE system emerytalny
Ocena: 4,05
Redakcja portalu
Wszelkie błędy prosimy zgłaszać na adres kontakt@prawnik-online.eu. Zapraszamy do korzystania z serwisu !
PORADY: 1578    |    KOMENTARZE: 1    |    ZOBACZ PROFIL
Dodaj swój komentarz

Musisz się zalogować żeby dodać komentarz.
Jeśli nie masz jeszcze kontra zarejestruj się.


Skorzystaj z naszych usług
lub
lub
  • Wykwalifikowani prawnicy
    i adwokaci
  • Zrozumiały język
  • Bezpłatne pytania dodatkowe
  • Bezpłatna wycena w ciągu 2h
Bezpłatnie
Polecane publikacje
ABC alimentów + pakiet wzorów alimentacyjnych
AUTOR: Wanda Książek Mariusz Sząszor
3,00 zł
1


montres rolex replica watches Montres Pas Cher Montres Pas Cher Imitation De Montres